Πώς να επικοινωνήσετε με Κωφούς: πρακτικές συμβουλές

Θέλετε να μιλήσετε με έναν Κωφό ή βαρήκοο άνθρωπο και δεν ξέρετε από πού να ξεκινήσετε; Τα περισσότερα είναι απλά. Εδώ θα μάθετε τι βοηθά στην καθημερινή κουβέντα, με τον διερμηνέα, στη δουλειά, στο κατάστημα και στην οικογένεια.

Πώς επικοινωνούν οι Κωφοί και οι βαρήκοοι;

Δεν επικοινωνούν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Πολλοί νοηματίζουν στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ). Άλλοι διαβάζουν τα χείλη ή φορούν ακουστικά βαρηκοΐας. Συχνά συνδυάζουν διάφορους τρόπους.

Υπάρχει ένας οδηγός για την επικοινωνία της Αστυνομίας με Κωφούς και βαρήκοους πολίτες. Τον δημοσιεύει και η Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ). Ο οδηγός δίνει έξι τρόπους επικοινωνίας: διερμηνέα, γραπτό μήνυμα, γραφή, κινήσεις, ακουστικά βοηθήματα και χειλεανάγνωση. Είναι γραμμένος σαν να μιλά ο ίδιος ο πολίτης: «οι καλύτεροι τρόποι επικοινωνίας μαζί μου».

Γι' αυτό το πιο σωστό είναι να ρωτήσετε τον ίδιο τον άνθρωπο. Μπορείτε και να το γράψετε: «Πώς σας βολεύει να συνεννοηθούμε;» Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του ανάγκες.

Για τις λέξεις που προτιμά η ίδια η κοινότητα, δείτε ποιες λέξεις είναι σωστές.

Πώς τραβάτε την προσοχή ενός Κωφού;

Πριν αρχίσετε να μιλάτε, βεβαιωθείτε ότι σας κοιτάζει. Αλλιώς μπορεί να χάσει την αρχή της κουβέντας.

• Πλησιάστε και αγγίξτε ελαφρά τον ώμο ή το μπράτσο του.
• Κουνήστε το χέρι σας εκεί που μπορεί να σας δει.
• Χτυπήστε ελαφρά το τραπέζι.
• Σε ένα δωμάτιο, μπορείτε να σβήσετε και να ανάψετε το φως.

Πώς μιλάτε σε έναν Κωφό ή βαρήκοο άνθρωπο;

• Σταθείτε απέναντί του και κοιτάξτε τον όσο μιλάτε.
• Φροντίστε το φως να πέφτει στο πρόσωπό σας. Μη στέκεστε με την πλάτη σε παράθυρο ή σε δυνατό φως. Τότε το πρόσωπό σας φαίνεται σκοτεινό.
• Μην κρύβετε το στόμα σας με το χέρι, με ένα φλιτζάνι ή με το κινητό. Μην τρώτε όσο μιλάτε.
• Μιλήστε καθαρά, με τον κανονικό σας ρυθμό. Λίγο πιο αργά μπορεί να βοηθήσει, πολύ αργά όχι.
• Μη φωνάζετε. Δεν βοηθά και μπορεί να φαίνεστε θυμωμένοι.
• Μην κουνάτε τα χείλη σας υπερβολικά. Αυτό κάνει τη χειλεανάγνωση πιο δύσκολη.
• Μιλήστε με μικρές, απλές προτάσεις.
• Αν δεν σας καταλάβει, πείτε το με άλλα λόγια ή γράψτε το. Κάντε υπομονή.
• Κλείστε τη μουσική ή πηγαίνετε σε πιο ήσυχο μέρος. Αυτό βοηθά όσους ακούν λίγο.

Τι είναι η χειλεανάγνωση και γιατί δεν αρκεί;

Χειλεανάγνωση σημαίνει ότι κάποιος καταλαβαίνει τι λέτε από τα χείλη και το πρόσωπό σας. Πολλοί Κωφοί και βαρήκοοι τη χρησιμοποιούν. Δεν τη χρησιμοποιούν όμως όλοι.

Μόνο ένα μικρό μέρος της ομιλίας φαίνεται στα χείλη. Το υπόλοιπο ο άνθρωπος το συμπληρώνει από το θέμα και από όσα ξέρει ήδη. Γι' αυτό η χειλεανάγνωση μόνη της δεν αρκεί για να καταλάβει κανείς όλη την κουβέντα. Θέλει επίσης πολλή συγκέντρωση. Όταν κρατά πολλή ώρα, κουράζει.

Το πόσο καταλαβαίνει κάποιος από τα χείλη διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ένα γνωστό θέμα, καλό φως και ένα πρόσωπο που φαίνεται καθαρά βοηθούν πολύ.

Τα ακουστικά βαρηκοΐας βοηθούν, αλλά δεν κάνουν κανέναν να ακούει τα πάντα. Και δεν φορούν όλοι οι Κωφοί ακουστικά.

Μπορείτε να γράψετε αντί να μιλήσετε;

Ναι, το γράψιμο είναι ένας απλός τρόπος. Χρησιμοποιήστε χαρτί και στυλό ή τις σημειώσεις του κινητού. Γυρίστε την οθόνη προς τον άλλον, για να διαβάσει.

Γράψτε απλά και σύντομα. Η ΕΝΓ είναι η φυσική γλώσσα της κοινότητας των Κωφών. Έχει δικό της λεξιλόγιο και δική της γραμματική, διαφορετική από τα ελληνικά. Γι' αυτό το γράψιμο βοηθά, αλλά δεν είναι για όλους το ίδιο άνετο. Για μια μεγάλη ή σημαντική συζήτηση, ρωτήστε αν χρειάζεται διερμηνέας.

Υπάρχουν και εφαρμογές που μετατρέπουν την ομιλία σε γραπτό κείμενο. Βοηθούν, αλλά κάνουν λάθη, ειδικά όταν έχει θόρυβο ή όταν κάποιος μιλά γρήγορα.

Πώς μιλάτε με έναν Κωφό μέσω διερμηνέα;

Ο διερμηνέας ΕΝΓ είναι επαγγελματίας. Μεταφέρει ό,τι λέγεται από τα ελληνικά στην ΕΝΓ και από την ΕΝΓ στα ελληνικά. Λίγοι απλοί κανόνες κάνουν την κουβέντα πιο εύκολη:

• Μιλάτε στον Κωφό, όχι στον διερμηνέα. Κοιτάξτε τον Κωφό. Πείτε «Πότε μπορείτε να έρθετε;» και όχι «Ρωτήστε τον πότε μπορεί να έρθει».
• Όταν ο διερμηνέας λέει «εγώ», μεταφέρει τα λόγια του Κωφού.
• Μιλάτε με τον κανονικό σας ρυθμό. Αν χρειαστεί, ο διερμηνέας θα σας ζητήσει να μιλήσετε πιο αργά.
• Να μιλά ένας κάθε φορά. Ο διερμηνέας μεταφέρει μόνο έναν ομιλητή τη φορά.
• Ό,τι ακούει ο διερμηνέας, το μεταφέρει. Μην του ζητάτε να μη μεταφέρει κάτι.
• Μη ζητάτε από τον διερμηνέα τη γνώμη του. Το Σωματείο Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΣΔΕΝΓ) έχει κώδικα δεοντολογίας, δηλαδή κανόνες για το πώς δουλεύουν οι διερμηνείς. Σύμφωνα με αυτόν, οι διερμηνείς μένουν ουδέτεροι και δεν δίνουν συμβουλές. Τηρούν επίσης το απόρρητο: δεν λένε σε άλλους όσα μαθαίνουν στη δουλειά.
• Ο διερμηνέας κάθεται συνήθως δίπλα σας, απέναντι από τον Κωφό. Έτσι ο Κωφός βλέπει και εσάς και τον διερμηνέα. Χρειάζεται και καλό φως.

Πώς κλείνετε διερμηνέα;

• Κλείστε τον διερμηνέα νωρίς, όχι την τελευταία στιγμή.
• Ρωτήστε τον Κωφό αν έχει διερμηνέα που προτιμά.
• Η ΟΜΚΕ έχει στη σελίδα της λίστα με διερμηνείς ΕΝΓ σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις. Έχει και μια φόρμα, όπου τα μέλη των σωματείων Κωφών ζητούν διερμηνέα.
• Και ο ΣΔΕΝΓ δημοσιεύει, ανά πόλη, τα ονόματα των διερμηνέων που είναι μέλη του.
• Στείλτε στον διερμηνέα από πριν το πρόγραμμα, τα ονόματα και τις ειδικές λέξεις του θέματος.
• Για συνέδρια, ημερίδες και σεμινάρια, ο ΣΔΕΝΓ ορίζει τις ώρες εργασίας των διερμηνέων. Κατά κανόνα, ένας διερμηνέας μόνος του δουλεύει έως μία ώρα. Δύο διερμηνείς μαζί δουλεύουν έως επτάμισι ώρες.

Για το δικαίωμα σε διερμηνέα, δείτε τα δικαιώματα των Κωφών.

Πώς συνεργάζεστε με έναν Κωφό συνάδελφο;

• Στείλτε από πριν γραπτά το πρόγραμμα της συνάντησης.
• Καθίστε σε κύκλο ή σε ημικύκλιο, για να φαίνονται όλα τα πρόσωπα.
• Να μιλά ένας κάθε φορά, όχι όλοι μαζί.
• Σε μια σημαντική συνάντηση, κλείστε διερμηνέα ΕΝΓ, αν το θέλει ο συνάδελφός σας.
• Στις βιντεοκλήσεις, ανοίξτε τους υπότιτλους. Κρατήστε την κάμερα ανοιχτή, ώστε να φαίνεται το πρόσωπό σας.
• Μετά τη συνάντηση, στείλτε γραπτά όσα ειπώθηκαν.

Ρωτήστε τον ίδιο τι τον βοηθά. Εκείνος το ξέρει καλύτερα.

Τι λέει ο νόμος για τις «εύλογες προσαρμογές»;

Ο νόμος 4443/2016 προστατεύει από τις διακρίσεις στη δουλειά. Αυτό ισχύει και για τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 5, ο εργοδότης πρέπει να παίρνει τα κατάλληλα μέτρα για κάθε περίπτωση. Ο νόμος ονομάζει αυτά τα μέτρα «εύλογες προσαρμογές». Ο σκοπός είναι ένας άνθρωπος με αναπηρία ή χρόνια πάθηση να μπορεί να βρει δουλειά και να την κάνει. Να μπορεί επίσης να εξελιχθεί σε αυτήν και να συμμετέχει σε επαγγελματική κατάρτιση, δηλαδή σε εκπαίδευση για τη δουλειά. Η υποχρέωση ισχύει όταν τα μέτρα δεν φέρνουν στον εργοδότη δυσανάλογο βάρος, δηλαδή υπερβολικά μεγάλο.

Ο ίδιος νόμος λέει ότι είναι διάκριση να αρνηθεί κανείς τις εύλογες προσαρμογές (άρθρο 2). Ορίζει επίσης τον Συνήγορο του Πολίτη ως φορέα για την ίση μεταχείριση (άρθρο 14).

Πώς εξυπηρετείτε Κωφούς σε κατάστημα ή σε δημόσια υπηρεσία;

• Έχετε κοντά σας χαρτί και στυλό. Μπορείτε επίσης να γράψετε στο κινητό ή σε μια οθόνη.
• Δείξτε όσα μπορείτε: το ποσό στην οθόνη του ταμείου, το έντυπο, το σημείο για την υπογραφή.
• Κάντε υπομονή. Δώστε χρόνο για την απάντηση.
• Μιλήστε στον ίδιο τον Κωφό. Αν θα βοηθήσει ένας φίλος ή συγγενής του, αυτό το αποφασίζει ο ίδιος.
• Ρωτάτε πού και πού αν όλα είναι κατανοητά.

Κάποιες υπηρεσίες και εταιρείες εξυπηρετούν και με βιντεοκλήση στην ΕΝΓ. Η ΟΜΚΕ έχει λίστα με αυτές στη σελίδα της.

Πώς επικοινωνείτε με ένα Κωφό μέλος της οικογένειας;

Πολλοί Κωφοί λένε ότι στο τραπέζι της οικογένειας μένουν συχνά έξω από την κουβέντα. Με λίγη προσοχή, αυτό αλλάζει:

• Μάθετε ΕΝΓ. Αν το παιδί σας ή ο σύντροφός σας νοηματίζει, η ΕΝΓ μπορεί να γίνει η κοινή σας γλώσσα. Δείτε πώς μαθαίνει κανείς ΕΝΓ.
• Καθίστε έτσι ώστε ο Κωφός να βλέπει όλα τα πρόσωπα. Όσοι νοηματίζουν, ας κάθονται απέναντι ο ένας στον άλλον.
• Φροντίστε για καλό φως και χαμηλώστε τη μουσική.
• Πριν του μιλήσετε, τραβήξτε την προσοχή του και κοιτάξτε τον.
• Να μιλά ένας κάθε φορά.
• Όταν χάσει κάτι, πείτε του τι ειπώθηκε.
• Μην τον κάνετε όμως κέντρο της προσοχής. Ρωτήστε τον από πριν τι τον βοηθά.
• Θυμίστε στους καλεσμένους να τον κρατούν μέσα στην κουβέντα.

Οι Κωφοί έχουν και τη δική τους κοινότητα, με τα δικά τους σωματεία. Διαβάστε περισσότερα για την κοινότητα των Κωφών.

Τι να θυμάστε;

• Ρωτήστε τον άνθρωπο πώς προτιμά να επικοινωνεί.
• Τραβήξτε την προσοχή του πριν μιλήσετε.
• Πρόσωπο στο φως, στόμα ελεύθερο, κανονική φωνή.
• Γράψτε όταν χρειάζεται.
• Όταν υπάρχει διερμηνέας, μιλάτε στον Κωφό.

Το Noima είναι μια εφαρμογή σε δοκιμή που μεταφράζει ζωντανά την ΕΝΓ σε ελληνικό κείμενο και φωνή, από κοντά ή σε βιντεοκλήση.