Πώς να μάθετε νοηματική γλώσσα (ΕΝΓ): οδηγός για αρχάριους

Θέλετε να μάθετε Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ); Ίσως για ένα Κωφό παιδί, έναν Κωφό συνάδελφο ή μια Κωφή φίλη, ή για να γίνετε διερμηνέας. Σε αυτόν τον οδηγό θα δείτε από πού να ξεκινήσετε, πού θα βρείτε μαθήματα, ποιες εξετάσεις υπάρχουν και πώς να εξασκηθείτε.

Γιατί να μάθω νοηματική γλώσσα;

Όταν ξέρετε ΕΝΓ, συζητάτε απευθείας με τον Κωφό άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να γράφετε σημειώσεις. Δεν χρειάζεται να περιμένετε κάποιον να μεταφράσει.

Για τους γονείς, η γλώσσα είναι ο δρόμος προς το παιδί τους. Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών γράφει ότι περίπου 95 στα 100 κωφά παιδιά γεννιούνται σε ακούοντες γονείς. Γράφει επίσης ότι τα κωφά παιδιά έχουν δικαίωμα στη νοηματική γλώσσα. Γι' αυτό ζητά από τα κράτη δωρεάν μαθήματα νοηματικής για όλες τις οικογένειες κωφών παιδιών.

Την ΕΝΓ τη στηρίζει και ο νόμος:

• Ο νόμος 4488/2017 (άρθρο 65, παράγραφος 2) αναγνωρίζει την ΕΝΓ ως ισότιμη με την ελληνική γλώσσα. Ορίζει επίσης ότι το κράτος παίρνει μέτρα για να την προωθήσει.
• Ο νόμος 3699/2008 (άρθρο 7, παράγραφος 1) αναγνωρίζει την ΕΝΓ ως «πρώτη γλώσσα των κωφών και βαρήκοων μαθητών».
• Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία μιλά και για την εκπαίδευση (άρθρο 24). Ζητά από τα κράτη να διευκολύνουν την εκμάθηση της νοηματικής γλώσσας. Η Ελλάδα την επικύρωσε το 2012, δηλαδή τη δέχτηκε επίσημα.

Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο μας για τα δικαιώματα των Κωφών.

Αρκεί να μάθω μερικά νοήματα;

Πολλοί ξεκινούν με μερικά νοήματα, όπως «γεια», «ευχαριστώ» ή το όνομά τους. Είναι καλή αρχή. Όμως η ΕΝΓ δεν είναι ελληνικά με τα χέρια. Έχει δικό της λεξιλόγιο και δική της γραμματική.

Στην ΕΝΓ δεν μετράνε μόνο τα χέρια. Μετράνε επίσης το πρόσωπο, το σώμα και ο χώρος μπροστά σας.

Αυτό φαίνεται και στις εξετάσεις Επάρκειας. Είναι οι εξετάσεις της Ομοσπονδίας Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ) για τη γνώση της ΕΝΓ, και τις εξηγούμε πιο κάτω. Οι εξεταστές δεν ελέγχουν μόνο το λεξιλόγιο. Ελέγχουν, ανάμεσα σε άλλα, την κατανόηση, τη ροή, την έκφραση και την τοποθέτηση στον χώρο. Ελέγχουν και ό,τι δεν γίνεται με τα χέρια, όπως το πρόσωπο και το σώμα. Ελέγχουν ακόμη τη σύνταξη, δηλαδή πώς φτιάχνετε τις προτάσεις. Πρέπει να νοηματίζετε με τη σύνταξη της ΕΝΓ, όχι λέξη προς λέξη από τα ελληνικά.

Γι' αυτό, όταν μαθαίνετε, να κοιτάζετε το πρόσωπο του άλλου, όχι μόνο τα χέρια του. Και μη σταματήσετε στο δακτυλικό αλφάβητο, δηλαδή στα γράμματα με τα δάχτυλα. Το άρθρο τι είναι η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα εξηγεί πώς λειτουργεί η γλώσσα.

Πού να βρω μαθήματα νοηματικής γλώσσας;

Στον σύλλογο Κωφών της περιοχής σας

Στην ΟΜΚΕ ανήκουν σύλλογοι (σωματεία) Κωφών από πολλές πόλεις της Ελλάδας. Θα τους βρείτε στη σελίδα «Σωματεία» της ΟΜΚΕ. Ρωτήστε τον σύλλογο της περιοχής σας για μαθήματα ΕΝΓ και για εκδηλώσεις.

Με Κωφό δάσκαλο

Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών ζητά να έχουν οι Κωφοί την πρώτη θέση στη διδασκαλία της γλώσσας τους. Γράφει ότι οι Κωφοί με πρώτη γλώσσα τη νοηματική πρέπει να αναγνωρίζονται ως πρότυπα και δάσκαλοι της γλώσσας και του πολιτισμού τους.

Γράφει ακόμη ότι, σύμφωνα με έρευνες, οι γονείς κωφών παιδιών μαθαίνουν καλύτερα σε τμήματα ειδικά για γονείς, με εκπαιδευμένους Κωφούς δασκάλους.

Τι να ρωτήσω πριν γραφτώ;

Πριν γραφτείτε, ρωτήστε:

• Ποιος διδάσκει; Είναι Κωφός; Είναι πιστοποιημένος δάσκαλος ΕΝΓ;
• Συνεργάζεται η σχολή με την ΟΜΚΕ;
• Τι βεβαίωση δίνει η σχολή στο τέλος κάθε κύκλου μαθημάτων;
• Πόσοι μαθητές είναι σε κάθε τμήμα;

Γιατί μετράει αυτό; Για να δώσετε εξετάσεις Επάρκειας, η ΟΜΚΕ ζητά βεβαίωση μαθημάτων. Η βεβαίωση πρέπει να είναι από σχολή ή οργανισμό που συνεργάζεται με την ΟΜΚΕ. Αλλιώς, πρέπει να την υπογράφουν πιστοποιημένοι δάσκαλοι ΕΝΓ.

Αν βρείτε μαθήματα στο διαδίκτυο, κάντε τις ίδιες ερωτήσεις. Προτιμήστε ζωντανό μάθημα, όπου ο δάσκαλος σας βλέπει και σας διορθώνει.

Σε πόσο καιρό θα μάθω νοηματική;

Όπως κάθε γλώσσα, η ΕΝΓ θέλει χρόνο. Δεν υπάρχει ένας χρόνος που ισχύει για όλους.

Μια ιδέα δίνει ο κανονισμός των εξετάσεων της ΟΜΚΕ. Για να δώσετε εξετάσεις Επάρκειας, ζητά βεβαίωση για τον 4ο κύκλο μαθημάτων ΕΝΓ. Σε άλλο σημείο, ο ίδιος κανονισμός γράφει «4ο έτος».

Βάλτε μικρούς στόχους. Πρώτα να συστηθείτε. Μετά να ρωτάτε και να απαντάτε για την καθημερινή ζωή. Ύστερα να παρακολουθείτε μια ιστορία.

Υπάρχει πιστοποίηση ή πτυχίο νοηματικής γλώσσας;

Υπάρχουν εξετάσεις. Η ΟΜΚΕ οργανώνει τις εξετάσεις Επάρκειας στην ΕΝΓ. Όσοι περνούν παίρνουν από την ΟΜΚΕ τη Βεβαίωση Επάρκειας.

Ο κανονισμός των εξετάσεων της ΟΜΚΕ για το 2026 λέει:

• Οι εξετάσεις γίνονται τρεις φορές τον χρόνο: τον Μάρτιο–Απρίλιο, τον Ιούνιο–Ιούλιο και τον Νοέμβριο–Δεκέμβριο.
• Γίνονται στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη.
• Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά.
• Η εξέταση έχει τρία μέρη: Κείμενα, Εικόνες και Βίντεο. Αποδίδετε στην ΕΝΓ δύο κείμενα και δύο εικόνες. Στο μέρος Βίντεο βλέπετε δύο ιστορίες σε νοηματική, την καθεμία δύο φορές, και τις αποδίδετε στην ΕΝΓ.
• Σας κρίνουν δύο εξεταστές. Είναι πιστοποιημένοι δάσκαλοι και διερμηνείς ΕΝΓ.
• Για να περάσετε, χρειάζεστε τουλάχιστον 5 στα 10 σε κάθε μέρος.

Προσοχή: σύμφωνα με τον ίδιο κανονισμό, με τη Βεβαίωση Επάρκειας δεν μπορείτε να κάνετε διερμηνεία ούτε να διδάσκετε την ΕΝΓ.

Στις 28 Σεπτεμβρίου 2026 η ΟΜΚΕ ανακοίνωσε τις εξετάσεις του Νοεμβρίου 2026.

Πού ζητείται πιστοποίηση; Ένα παράδειγμα είναι το σχολείο. Ο νόμος 3699/2008 ζητά «πιστοποιημένη γνώση» της ΕΝΓ από τους εκπαιδευτικούς και το ειδικό προσωπικό που δουλεύουν στα ειδικά σχολεία κωφών. Αν χρειάζεστε πιστοποίηση για μια δουλειά, ρωτήστε εκεί ποια βεβαίωση δέχονται.

Πώς γίνεται κανείς διερμηνέας νοηματικής γλώσσας;

Η διερμηνεία είναι επάγγελμα. Δεν αρκεί να ξέρετε καλά τη γλώσσα. Χρειάζεται και ειδική εκπαίδευση.

Το Σωματείο Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΣΔΕΝΓ) κάνει εξετάσεις για νέους διερμηνείς μία φορά τον χρόνο. Σύμφωνα με την προκήρυξη του 2026, δηλαδή την επίσημη ανακοίνωση των εξετάσεων, η διαδρομή έχει αυτά τα βήματα:

1. Μαθαίνετε ΕΝΓ και παίρνετε τη Βεβαίωση Επάρκειας στην ΕΝΓ.
2. Παρακολουθείτε τουλάχιστον 360 ώρες μαθημάτων σε τμήμα προετοιμασίας διερμηνέων ΕΝΓ. Αλλιώς, κάνετε ιδιαίτερα μαθήματα με πιστοποιημένο δάσκαλο διερμηνείας ΕΝΓ.
3. Κάνετε αίτηση στο ΣΔΕΝΓ. Χρειάζεστε, ανάμεσα σε άλλα, απολυτήριο λυκείου και ένα σύντομο βιογραφικό.
4. Δίνετε εξετάσεις σε τρία μέρη. Το πρώτο είναι γραπτό, για τους Κωφούς, την κοινότητά τους, την ΕΝΓ και τη διερμηνεία. Στο δεύτερο διερμηνεύετε από τα ελληνικά στην ΕΝΓ. Στο τρίτο διερμηνεύετε από την ΕΝΓ στα ελληνικά.

Για να περάσετε, πρέπει να πετύχετε σε όλα τα μέρη. Η ΟΜΚΕ δημοσιεύει επίσης μια λίστα με διερμηνείς ΕΝΓ.

Πώς να εξασκηθώ στη νοηματική;

Τα μαθήματα στην τάξη δεν φτάνουν. Μια γλώσσα τη μαθαίνουμε όταν τη χρησιμοποιούμε με ανθρώπους.

• Πηγαίνετε σε εκδηλώσεις του συλλόγου Κωφών. Ρωτήστε πρώτα αν είναι ανοιχτές και σε ακούοντες.
• Να νοηματίζετε όσο πιο συχνά μπορείτε, ακόμη κι αν κάνετε λάθη.
• Αν δεν καταλάβετε, ζητήστε από τον άλλον να το νοηματίσει ξανά. Είναι φυσικό.
• Γνωρίστε την κοινότητα των Κωφών. Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών θυμίζει ότι η γλώσσα και ο πολιτισμός των Κωφών ζουν μαζί.
• Για την καθημερινή επικοινωνία, δείτε πώς να επικοινωνήσετε με Κωφούς.

Τι να προσέξω όταν μαθαίνω νοηματική;

• Οι Κωφοί δεν είναι δωρεάν δάσκαλοι. Στην παρέα ή στη δουλειά, δεν είναι εκεί για να σας κάνουν μάθημα. Αν σας βοηθήσουν, πείτε ευχαριστώ. Για μαθήματα, πηγαίνετε σε δάσκαλο.
• Μη φτιάχνετε δικά σας νοήματα. Αν δεν ξέρετε ένα νόημα, ρωτήστε.
• Μη βιαστείτε να διδάξετε. Η Βεβαίωση Επάρκειας δεν αρκεί για να διδάσκετε την ΕΝΓ. Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών ανησυχεί όταν ακούοντες παίρνουν τη θέση των Κωφών στη διδασκαλία της γλώσσας τους.
• Δεχτείτε τα λάθη σας. Όλοι κάνουν λάθη όταν μαθαίνουν μια γλώσσα.

Το πρώτο βήμα είναι απλό: ρωτήστε τον σύλλογο Κωφών της περιοχής σας για μαθήματα. Εκεί θα γνωρίσετε και ανθρώπους που νοηματίζουν κάθε μέρα.

Το Noima είναι μια εφαρμογή σε δοκιμή που μεταφράζει ζωντανά την ΕΝΓ σε ελληνικό κείμενο και φωνή. Δεν αντικαθιστά ούτε τα μαθήματα ούτε τους διερμηνείς: δείτε τι είναι.