Κοινότητα Κωφών στην Ελλάδα: πολιτισμός, γιορτές, σύλλογοι

Οι Κωφοί, στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο, έχουν δική τους γλώσσα, δικό τους πολιτισμό, γιορτές και οργανώσεις. Εδώ θα μάθετε τι είναι η κοινότητα των Κωφών, ποια είναι η σημαία της και ποιες μέρες γιορτάζει. Θα δείτε επίσης ποιες οργανώσεις υπάρχουν στην Ελλάδα και τι είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες Κωφών.

Τι είναι η κοινότητα των Κωφών;

Η κοινότητα των Κωφών είναι μια κοινότητα με κοινή γλώσσα και κοινό πολιτισμό. Αυτό που ενώνει τα μέλη της είναι κυρίως η νοηματική γλώσσα. Στην Ελλάδα, αυτή είναι η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ).

Η Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ) γράφει ότι η ΕΝΓ είναι «βασικό στοιχείο της γλωσσικής και πολιτισμικής ταυτότητας» των Κωφών και βαρήκοων ανθρώπων. Το Σωματείο Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΣΔΕΝΓ) τη λέει «φυσική γλώσσα της κοινότητας των Κωφών».

Η λέξη «κωφός» γράφεται με δύο τρόπους. Με μικρό «κ» («κωφός»), μιλά για την ακοή. Με κεφαλαίο Κ («Κωφοί»), μιλά για την κοινότητα και τα μέλη της. Έτσι το εξηγεί η ελληνική Βικιπαίδεια.

Για πολλούς Κωφούς, η κώφωση δεν είναι βλάβη. Βλέπουν την κοινότητά τους ως μειονοτική ομάδα, με δική της γλώσσα και δικό της πολιτισμό. Μειονοτική ομάδα είναι μια μικρότερη ομάδα μέσα στην κοινωνία.

Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών το λέει απλά: η κώφωση δεν είναι θέμα ακοής. Είναι θέμα γλώσσας, πρόσβασης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Στον κόσμο ζουν πάνω από 70 εκατομμύρια κωφοί άνθρωποι. Χρησιμοποιούν πάνω από 300 νοηματικές γλώσσες. Τα στοιχεία είναι της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωφών και τα δημοσιεύει ο ΟΗΕ.

Η ίδια η κοινότητα προτιμά κάποιες λέξεις, όπως «Κωφοί», «βαρήκοοι», «ακούοντες» και «νοηματίζω». Δείτε περισσότερα στο άρθρο ποιες λέξεις είναι σωστές.

Υπάρχει κουλτούρα των Κωφών;

Ναι. Και ο ΟΗΕ αναγνωρίζει τον πολιτισμό των Κωφών. Το γράφει η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες, μια διεθνής συμφωνία ανάμεσα σε κράτη. Στο άρθρο 30 (παράγραφος 4) λέει:

«Τα άτομα με αναπηρίες δικαιούνται, σε ίση βάση με τους άλλους, αναγνώρισης και υποστήριξης της ιδιαίτερης πολιτιστικής και γλωσσικής ταυτότητάς τους, συμπεριλαμβανομένων των νοηματικών γλωσσών και του πολιτισμού των κωφών.»

Η Ελλάδα κύρωσε τη Σύμβαση, δηλαδή τη δέχτηκε επίσημα, με τον νόμο 4074/2012 (ΦΕΚ Α΄ 88, 11 Απριλίου 2012). Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Διαβάστε το άρθρο για τα δικαιώματα των Κωφών.

Στην καθημερινή ζωή, η κουβέντα με έναν Κωφό γίνεται με τα μάτια. Υπάρχει ένας οδηγός για το πώς επικοινωνεί η αστυνομία με κωφούς και βαρήκοους πολίτες. Τον δημοσιεύει και η ΟΜΚΕ. Ο οδηγός ζητά δύο απλά πράγματα:

1. Πρώτα, τραβήξτε την προσοχή του άλλου και κρατήστε οπτική επαφή, δηλαδή να κοιτάζετε ο ένας τον άλλον.
2. Μετά, φροντίστε ο Κωφός να βλέπει το πρόσωπο και τα χέρια σας.

Περισσότερες πρακτικές συμβουλές θα βρείτε στο άρθρο πώς να επικοινωνήσετε με Κωφούς.

Ποια είναι η σημαία των Κωφών;

Η σημαία των Κωφών έχει τρία χρώματα: τιρκουάζ μπλε, κίτρινο και σκούρο μπλε. Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών την ενέκρινε επίσημα το 2023, στη Γενική Συνέλευσή της. Τη σχεδίασε ο Αρνό Μπαλάρ, ένας Γάλλος κωφότυφλος καλλιτέχνης.

• Τιρκουάζ μπλε: η κοινότητα των Κωφών και η νοηματική γλώσσα, η περηφάνια και η ενότητα.
• Κίτρινο: το φως, το φωτεινό πνεύμα και η ζωή.
• Σκούρο μπλε: η γη και η ανθρωπότητα. Είναι και το χρώμα της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωφών.

Το μπλε συνδέεται από παλιά με τους Κωφούς σε όλο τον κόσμο. Τη Διεθνή Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών, η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών ζητά να φωτίζονται με μπλε φως δημόσια κτίρια και μνημεία.

Ποιες γιορτές έχει η κοινότητα των Κωφών;

23 Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών

Τη μέρα αυτή την όρισε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με μια επίσημη απόφαση: το ψήφισμα A/RES/72/161. Η Γενική Συνέλευση το ενέκρινε στις 19 Δεκεμβρίου 2017, χωρίς αντίρρηση από κανένα κράτος. Την πρόταση για αυτή τη μέρα την έκανε η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών. Η μέρα γιορτάστηκε για πρώτη φορά το 2018.

Γιατί 23 Σεπτεμβρίου; Επειδή στις 23 Σεπτεμβρίου 1951 ιδρύθηκε η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών, στη Ρώμη.

Ο ΟΗΕ τη λέει «Διεθνή Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών». Η ΟΜΚΕ τη λέει «Παγκόσμια Ημέρα Νοηματικών Γλωσσών». Είναι η ίδια μέρα. Το θέμα του 2026 ήταν η διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Κωφών.

Διεθνής Εβδομάδα Κωφών

Πολλοί ψάχνουν την «Παγκόσμια Ημέρα Κωφών». Σύμφωνα με την Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών, η Διεθνής Ημέρα Κωφών γιορτάστηκε πρώτη φορά το 1958. Αργότερα έγινε ολόκληρη εβδομάδα: η Διεθνής Εβδομάδα Κωφών.

Η εβδομάδα γίνεται κάθε Σεπτέμβριο. Η 23η Σεπτεμβρίου είναι μέσα σε αυτήν. Το 2026 έγινε από τις 21 έως τις 27 Σεπτεμβρίου. Κάθε μέρα είχε δικό της θέμα. Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου είχε θέμα «Ο πολιτισμός των Κωφών είναι ανθρώπινο δικαίωμα».

Ποιες οργανώσεις έχουν οι Κωφοί στην Ελλάδα;

Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ)

Η ΟΜΚΕ είναι η ομοσπονδία των σωματείων Κωφών και βαρήκοων σε όλη την Ελλάδα. Την ίδρυσαν οι ίδιες οι οργανώσεις Κωφών και βαρήκοων. Είναι μη κερδοσκοπική, δηλαδή δεν έχει σκοπό το κέρδος. Η έδρα της είναι στην Αθήνα. Τα τακτικά μέλη της είναι σωματεία και σύλλογοι Κωφών και βαρήκοων.

Σύμφωνα με το καταστατικό της, δηλαδή τους βασικούς κανόνες της, η ΟΜΚΕ είναι μέλος:

• της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωφών,
• της Ευρωπαϊκής Ένωσης Κωφών,
• της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ),
• της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Βαρήκοων.

Μερικοί από τους σκοπούς της:

• Να πολεμά τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις.
• Να δείχνει ότι η κώφωση είναι θέμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.
• Να σταματήσει η χρήση του παλιού όρου «κωφάλαλος». Η ΟΜΚΕ τον λέει «αναχρονιστικό και αντιεπιστημονικό», δηλαδή ξεπερασμένο και χωρίς επιστημονική βάση. Στη θέση του, να χρησιμοποιείται ο όρος «Κωφός-Βαρήκοος».

Η ΟΜΚΕ έχει και Επιτροπή Νεολαίας για τους νέους Κωφούς και βαρήκοους. Δημοσιεύει επίσης λίστα με διερμηνείς ΕΝΓ.

Σωματεία και σύλλογοι Κωφών

Σε πολλές πόλεις υπάρχει σύλλογος Κωφών. Η ΟΜΚΕ έχει μια λίστα με τα σωματεία-μέλη της. Η λίστα ενημερώθηκε στις 27 Αυγούστου 2024 και έχει 14 σωματεία. Βρίσκονται στην Αθήνα, στον Κορυδαλλό, στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα, στα Χανιά, στο Ηράκλειο, στην Πάτρα, στη Λάρισα, στον Βόλο και στην Καλαμάτα.

Μερικά παραδείγματα από τη λίστα:

• Πανελλήνια Ένωση Κωφών, στην Αθήνα,
• Σύλλογος Κωφών Πειραιώς & Νήσων, στον Κορυδαλλό,
• Ένωση Κωφών Βορείου Ελλάδος και Σύλλογος Κωφών Θεσσαλονίκης, στη Θεσσαλονίκη.

Η λίστα έχει τη διεύθυνση και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο κάθε σωματείου. Αν ψάχνετε τον σύλλογο της πόλης σας, ξεκινήστε από εκεί.

Σωματείο Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΣΔΕΝΓ)

Οι διερμηνείς ΕΝΓ είναι επαγγελματίες. Το ΣΔΕΝΓ είναι σωματείο διερμηνέων ΕΝΓ και ιδρύθηκε το 1991. Προστατεύει τους διερμηνείς ΕΝΓ και διεκδικεί τα δικαιώματά τους. Είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Διερμηνέων Νοηματικών Γλωσσών και της Παγκόσμιας Ένωσης Διερμηνέων Νοηματικής Γλώσσας. Επισκέπτεται τα σωματεία Κωφών και τους παρουσιάζει τον κώδικα δεοντολογίας των διερμηνέων, δηλαδή τους κανόνες που ακολουθούν στη δουλειά τους.

Τι είναι η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών και η Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών;

Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών ιδρύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1951 στη Ρώμη. Την ίδρυσαν αντιπρόσωποι από 25 εθνικές ενώσεις Κωφών. Το 2026 έκλεισε 75 χρόνια. Μέλη της είναι περίπου 140 εθνικές οργανώσεις Κωφών. Από την Ελλάδα, μέλος είναι η ΟΜΚΕ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών ιδρύθηκε το 1985. Είναι η ευρωπαϊκή οργάνωση των εθνικών ενώσεων Κωφών. Εκπροσωπεί τους Κωφούς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ΟΜΚΕ είναι πλήρες μέλος της από το 1985.

Και οι δύο οργανώσεις ακολουθούν την αρχή «Τίποτα για εμάς χωρίς εμάς». Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για τους Κωφούς πρέπει να παίρνονται μαζί με τους Κωφούς.

Τι είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες Κωφών;

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες Κωφών είναι οι μεγάλοι διεθνείς αγώνες για Κωφούς αθλητές και αθλήτριες. Τους οργανώνει η Διεθνής Επιτροπή Αθλητισμού Κωφών. Η επιτροπή λειτουργεί από το 1924. Οι πρώτοι αγώνες έγιναν στο Παρίσι το 1924. Υπάρχουν θερινοί και χειμερινοί αγώνες.

• Είναι η δεύτερη πιο παλιά διεθνής διοργάνωση με πολλά αθλήματα στον κόσμο.
• Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή αναγνωρίζει τη Διεθνή Επιτροπή Αθλητισμού Κωφών από το 1955.
• Η Διεθνής Επιτροπή Αθλητισμού Κωφών είναι ανεξάρτητη. Δεν έχει σχέση με τη Διεθνή Παραολυμπιακή Επιτροπή.

Ολυμπιακοί Αγώνες Κωφών 2029 στην Αθήνα

Στις 30 Νοεμβρίου 2025, η Διεθνής Επιτροπή Αθλητισμού Κωφών ανακοίνωσε ότι οι Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες Κωφών του 2029 θα γίνουν στην Αθήνα.

Ο αθλητισμός των Κωφών στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, τον αθλητισμό των Κωφών τον οργανώνει η Ελληνική Ομοσπονδία Αθλητισμού Κωφών (ΕΟΑΚ). Η ΕΟΑΚ ιδρύθηκε το 1988. Είναι μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Αθλητισμού Κωφών και της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Αθλητισμού Κωφών. Στο διοικητικό της συμβούλιο εκλέγονται μόνο κωφά άτομα. Έχει εννέα αθλητικά σωματεία-μέλη.

Στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες Κωφών του 2025, στο Τόκιο, η Ελλάδα πήρε μέρος με 48 αθλητές και αθλήτριες.

Πώς μπορώ να γνωρίσω την κοινότητα των Κωφών;

Αν είστε γονιός, δάσκαλος, εργοδότης ή απλώς θέλετε να γνωρίσετε την κοινότητα, μπορείτε:

1. Να μάθετε την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. Δείτε πώς να μάθετε ΕΝΓ.
2. Να επικοινωνήσετε με τον σύλλογο Κωφών της πόλης σας ή με την ΟΜΚΕ.
3. Να γιορτάζετε μαζί τους, κάθε χρόνο, τη Διεθνή Εβδομάδα Κωφών και την 23η Σεπτεμβρίου.
4. Να ρωτάτε τους ίδιους τους Κωφούς τι προτιμούν και να σέβεστε την απάντησή τους.

Το Noima είναι μια εφαρμογή σε δοκιμή που μεταφράζει ζωντανά την Ελληνική Νοηματική σε ελληνικό κείμενο και φωνή, από κοντά ή σε βιντεοκλήση.