Κωφός ή κωφάλαλος; Οι σωστές λέξεις στην Κύπρο
Στην Κύπρο θα βρείτε πολλές λέξεις για τους Κωφούς. Ούτε οι νόμοι γράφουν όλοι το ίδιο. Εδώ θα δείτε ποιες λέξεις χρησιμοποιούν οι Κωφοί και οι οργανώσεις τους, τι λένε οι νόμοι και πώς να μιλήσετε με έναν Κωφό άνθρωπο.
Ποιες λέξεις να χρησιμοποιώ;
- Κωφός, Κωφή, Κωφοί, Κωφά άτομα, όχι «κωφάλαλος» ή «κουφός».
- Βαρήκοος, βαρήκοοι, για όσους ακούν εν μέρει και προτιμούν αυτή τη λέξη.
- Ακούοντες, για όσους ακούν, όχι «κανονικοί».
- Νοηματίζω, όχι «κάνω νοήματα».
- Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα (ΚΝΓ), όχι «νοητική».
- Διερμηνέας ΚΝΓ, όχι «μεταφραστής νοηματικής», για τον επαγγελματία που μεταφέρει μια συζήτηση από την ΚΝΓ στα ελληνικά και το αντίστροφο.
Κωφός ή κωφάλαλος;
Η σωστή λέξη είναι Κωφός. Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών (WFD) γράφει ότι οι αγγλικοί όροι που σημαίνουν «κωφάλαλος» δεν είναι αποδεκτοί. Ο όρος που προτείνει είναι ο πιο απλός: «κωφοί».
Η λέξη «κωφάλαλος» είναι φτιαγμένη από το «κωφός» και το «άλαλος». Μπήκε στα ελληνικά ως μετάφραση της γαλλικής λέξης sourd-muet. Άλαλος είναι όποιος δεν έχει λαλιά, δηλαδή ομιλία.
Εκεί είναι το λάθος. Η λέξη δείχνει τον άνθρωπο σαν να μην μπορεί να πει τίποτα. Οι Κωφοί όμως έχουν γλώσσα. Η Παγκύπρια Οργάνωση Κωφών (ΠΑ.Ο.Κ.) το γράφει καθαρά: «Η μητρική γλώσσα των Κωφών είναι η Κυπριακή Νοηματική».
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες λέει στο άρθρο 2 ότι η λέξη «γλώσσα» περιλαμβάνει και τις νοηματικές γλώσσες. Η Κύπρος κύρωσε τη Σύμβαση το 2011, δηλαδή τη δέχτηκε επίσημα.
Στην Κύπρο δεν βρήκαμε ανακοίνωση οργάνωσης Κωφών ειδικά για αυτή τη λέξη. Μπορούμε όμως να δούμε πώς γράφει η ΠΑ.Ο.Κ. Διαβάσαμε τις οκτώ σελίδες της ελληνικής έκδοσης του ιστότοπού της και το καταστατικό της, δηλαδή τους βασικούς κανόνες της οργάνωσης. Σε αυτά πουθενά δεν γράφει «κωφάλαλος» ή «κουφός».
Τι σημαίνει «κωφός»;
Η λέξη έχει δύο πλευρές. Η μία είναι η ακοή. Η άλλη είναι η γλώσσα και η κοινότητα.
Η ακοή. Ο νόμος 66(Ι)/2006 ορίζει το «κωφό άτομο» με έναν αριθμό. Ο αριθμός αφορά τον ουδό της ακοής, δηλαδή τον πιο σιγανό ήχο που ακούει κάποιος. Για να θεωρηθεί κάποιος κωφός σύμφωνα με αυτόν τον νόμο, ο ουδός του πρέπει να είναι πάνω από 55 ντεσιμπέλ κατά μέσο όρο, στο αυτί που ακούει καλύτερα. Ο ορισμός ισχύει μόνο για τον συγκεκριμένο νόμο.
Η κοινότητα. Η WFD γράφει ότι η κώφωση συχνά ορίζεται με ιατρικό τρόπο, σαν κάτι που πρέπει να διορθωθεί ή να προληφθεί. Από την πλευρά των ανθρώπινων δικαιωμάτων, γράφει, η κώφωση είναι φυσικό μέρος της ανθρώπινης ποικιλίας. Είναι και ταυτότητα, γλωσσική και πολιτισμική.
Γιατί «Κωφός» με κεφαλαίο Κ;
Το κεφαλαίο δείχνει τη δεύτερη πλευρά. Με μικρό κ, η λέξη μιλά για την ακοή. Με κεφαλαίο Κ, μιλά για όσους θέλουν να είναι ενεργά μέλη της κοινότητας των Κωφών, που έχει δική της γλώσσα και δικό της πολιτισμό. Έτσι το εξηγεί η ελληνική Βικιπαίδεια.
Η ΠΑ.Ο.Κ. γράφει σχεδόν πάντα με κεφαλαίο: «των Κωφών», «Κωφές δασκάλες», «τα Κωφά και Βαρήκοα άτομα της Κύπρου». Γράφει όμως και «σωματεία κωφών» με μικρό. Άρα είναι συνήθεια, όχι αυστηρός κανόνας. Οι νόμοι γράφουν με μικρό, εκτός από ονόματα όπως η Σχολή Κωφών.
Εμείς γράφουμε με κεφαλαίο, όπως η ΠΑ.Ο.Κ. Σωστό είναι και το «Κωφά άτομα». Βολεύει όταν μιλάμε για άνδρες και γυναίκες μαζί.
Κωφοί και βαρήκοοι: ποια είναι η διαφορά;
Βαρήκοος είναι όποιος ακούει εν μέρει. Η WFD λέει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να προτιμά αυτή τη λέξη.
Η ΠΑ.Ο.Κ. βάζει τις δύο ομάδες μαζί. Μιλά για την κοινότητα «των Κωφών και Βαρήκοων της Κύπρου» και καλεί όλα τα Κωφά και βαρήκοα άτομα να γίνουν μέλη. Στη φόρμα της οι δύο λέξεις είναι μία επιλογή: «Είμαι Κωφός / Βαρήκοος». Τη λέξη τη διαλέγει ο ίδιος ο άνθρωπος. Αν δεν ξέρετε, ρωτήστε.
Στον ιστότοπό της η ΠΑ.Ο.Κ. γράφει και αυτή τη λέξη με κεφαλαίο, όπως «Βαρήκοων». Στο άρθρο 5 του καταστατικού της γράφει «βαρήκοοι» με μικρό. Εμείς τη γράφουμε με μικρό σε όλο τον ιστότοπο. Είναι δική μας επιλογή, όχι διόρθωση.
Ακούοντες λέμε όσους ακούν. Η λέξη απλώς περιγράφει. Τη χρησιμοποιεί και η ελληνική Βικιπαίδεια, στο άρθρο για την κοινότητα των Κωφών.
Γιατί οι νόμοι της Κύπρου γράφουν άλλες λέξεις;
Οι νόμοι γράφτηκαν σε διαφορετικές εποχές, και οι παλιές λέξεις δεν άλλαξαν όταν ήρθαν οι νέες. Βρήκαμε τέσσερις διαφορετικές εκφράσεις:
- 1994, «η γλώσσα των κωφαλάλων». Είναι στον περί Αποδείξεως Νόμο (Κεφ. 9), άρθρο 2(2). Η ίδια πρόταση μιλά για πρόσωπο που «πάσχει από αναπηρία της έκφρασης ή της ακοής».
- 2000, «ακουστική μειονεξία». Είναι στον περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμο, άρθρο 8(1). Η λέξη «μειονεξία» βάζει μπροστά αυτό που λείπει.
- 2006, «κωφό άτομο». Είναι στον νόμο 66(Ι)/2006, τον νόμο για την ΚΝΓ.
- 2026, «άτομα με ακουστική αναπηρία». Είναι στον νόμο 96(Ι)/2026, για την κοινωνική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρίες.
Η φράση του 1994 θέλει εξήγηση. Το άρθρο 2(2) του νόμου λέει ότι, αν ένα πρόσωπο με «αναπηρία της έκφρασης ή της ακοής» καταθέσει ως μάρτυρας γραπτά ή σε νοηματική γλώσσα, η μαρτυρία του μετρά σαν προφορική. Το ίδιο άρθρο άλλαξε το 2004 και το 2018, αλλά η φράση έμεινε. Έτσι, ο νόμος δέχεται μαρτυρία σε νοηματική γλώσσα, αλλά για τη γλώσσα αυτή γράφει ακόμα «η γλώσσα των κωφαλάλων».
Ούτε το «πάσχει» ταιριάζει. Το ρήμα «πάσχω» το λέμε κυρίως για αρρώστιες. Εσείς πείτε απλά «είναι Κωφός».
Σημείωση: το άρθρο αυτό εξηγεί λέξεις και ενημερώνει. Δεν είναι νομική συμβουλή. Ελέγξαμε τους νόμους.
Είναι λάθος το «άτομα με ακουστική αναπηρία»;
Δεν βρήκαμε οργάνωση Κωφών στην Κύπρο που να απορρίπτει αυτή τη φράση. Τη γράφει ο νόμος του 2026. Τη χρησιμοποιεί και η πρόεδρος της Κυπριακής Συνομοσπονδίας Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥ.Σ.Ο.Α.), όπως γράφει ο Διάλογος. Τη γράφει και η ΠΑ.Ο.Κ. στο καταστατικό της, στο άρθρο 8, μαζί με το «Κωφών/Βαρηκόων». Στις σελίδες του ιστότοπού της όμως δεν υπάρχει.
Η WFD έχει θέση για έναν άλλο όρο. Γράφει ότι συμφώνησε με τη Διεθνή Ομοσπονδία Βαρήκοων να μη χρησιμοποιείται ο αγγλικός όρος hearing-impaired, που σημαίνει «με βλάβη στην ακοή».
Γι' αυτό στην καθημερινή γλώσσα γράφουμε όπως η ΠΑ.Ο.Κ. στον ιστότοπό της: Κωφοί και βαρήκοοι. Τον όρο του νόμου τον κρατούμε για αιτήσεις και δικαιώματα. Για αυτά διαβάστε το άρθρο Νόμος 66(Ι)/2006 και δικαιώματα των Κωφών.
Νοηματίζω ή κάνω νοήματα;
Πείτε νοηματίζω. Για παράδειγμα: «Η αδελφή μου νοηματίζει» ή «Νοηματίζετε στην ΚΝΓ;».
Το ελληνικό κείμενο της Διακήρυξης των Βρυξελλών του 2010, που υπέγραψε και η Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών (EUD), μιλά για «κοινότητες που νοηματίζουν». Στην Κύπρο δεν βρήκαμε κείμενο οργάνωσης Κωφών που να συγκρίνει τις δύο εκφράσεις.
Το «κάνω νόημα» είναι κάτι άλλο. Είναι μια κίνηση του χεριού ή του κεφαλιού, για να δείξω κάτι χωρίς να μιλήσω: «Μου έκανε νόημα να περιμένω». Όταν λέμε «κάνω νοήματα», η ΚΝΓ μοιάζει με μερικές χειρονομίες. Είναι όμως ολόκληρη γλώσσα.
Η λέξη νόημα όμως είναι σωστή. Έτσι λέγονται οι λέξεις μιας νοηματικής γλώσσας.
Νοηματική ή νοητική;
Οι δύο λέξεις μοιάζουν, αλλά σημαίνουν διαφορετικά πράγματα. Ο νόμος του 2026 έχει και τις δύο: γράφει «Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα» και, σε άλλο σημείο, «νοητική» αναπηρία.
- Νοηματική γλώσσα είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί νοήματα.
- Νοητικό είναι ό,τι έχει σχέση με τη νόηση, δηλαδή με τη σκέψη.
Η φράση «νοητική γλώσσα» είναι λάθος.
Πώς γράφουμε τα ονόματα;
- Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα, σύντομα ΚΝΓ, χωρίς τελείες. Έτσι τη γράφουν η ΠΑ.Ο.Κ. και η EUD.
- Ομοσπονδία Κωφών Κύπρου, όχι «Κυπριακή Ομοσπονδία Κωφών». Έτσι τη γράφει ο νόμος του 2006. Στον κατάλογο της ΚΥ.Σ.Ο.Α. έχει και τη σύντομη μορφή ΟΚΚ.
- Σχολή Κωφών. Έτσι τη λέει ο ίδιος νόμος.
- Διερμηνέας Κυπριακής Νοηματικής Γλώσσας. Έτσι τον λέει ο νόμος του 2026, που αναφέρει και τον Σύνδεσμο Διερμηνέων Κυπριακής Νοηματικής Γλώσσας.
Λέμε «γλώσσα». Ο νόμος του 2006 ορίζει την ΚΝΓ ως «οπτικό κώδικα επικοινωνίας». Η WFD και η Παγκόσμια Ένωση Διερμηνέων Νοηματικής Γλώσσας (WASLI) γράφουν όμως ότι οι νοηματικές γλώσσες είναι πλήρεις γλώσσες και όχι εργαλείο επικοινωνίας.
Προσέξτε και το «η νοηματική». Δεν υπάρχει μία νοηματική για όλο τον κόσμο. Η WFD γράφει ότι κάθε νοηματική γλώσσα είναι μοναδική. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο Κυπριακή Νοηματική Γλώσσα. Για τις οργανώσεις δείτε το άρθρο Κωφοί στην Κύπρο.
Πώς μιλάμε με έναν Κωφό;
Δεν βρήκαμε τέτοιο οδηγό από κυπριακή οργάνωση. Οι συμβουλές που ακολουθούν είναι της βρετανικής οργάνωσης RNID. Η RNID τονίζει ότι οι Κωφοί και οι βαρήκοοι δεν είναι όλοι ίδιοι.
- Ρωτήστε πώς θέλει να επικοινωνήσετε. Άλλος νοηματίζει, άλλος διαβάζει τα χείλη, άλλος προτιμά να γράφει.
- Τραβήξτε την προσοχή του με μια απλή κίνηση. Κουνήστε το χέρι σας, εκεί που μπορεί να το δει.
- Να βλέπει το πρόσωπό σας όταν μιλάτε. Πολλοί διαβάζουν τα χείλη, λίγο ή πολύ.
- Μιλήστε καθαρά. Μη φωνάζετε. Μη μιλάτε πολύ γρήγορα ούτε υπερβολικά αργά.
- Γράψτε το. Αρκούν ένα χαρτί και ένα στυλό, ή η οθόνη του κινητού. Γράψτε απλές προτάσεις, γιατί για πολλούς Κωφούς μητρική γλώσσα είναι η ΚΝΓ και όχι τα ελληνικά.
- Αν δεν σας κατάλαβε, πείτε το ξανά ή αλλιώς. Προτιμήστε απλές λέξεις.
- Αν έχει θόρυβο, πηγαίνετε σε πιο ήσυχο σημείο.
Χρειάζεται διερμηνέας, ή κάποιος φίλος ή συγγενής του; Κάντε αυτό που θα σας πει ο ίδιος. Αν θέλετε να μάθετε ΚΝΓ, διαβάστε το άρθρο Μαθήματα νοηματικής στην Κύπρο.
Και το Noima;
Το Noima είναι μια εφαρμογή σε δοκιμή. Σήμερα διαβάζει μόνο την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα, όχι την ΚΝΓ. Η ΚΝΓ είναι ξεχωριστή γλώσσα. Έρχεται σύντομα στο Noima, αλλά δεν έχουμε ημερομηνία. Αν θέλετε να σας ειδοποιήσουμε όταν το Noima είναι έτοιμο για την ΚΝΓ, αφήστε το email σας. Το Noima δεν αντικαθιστά τους διερμηνείς ΚΝΓ, ούτε σήμερα ούτε όταν έρθει η ΚΝΓ. Περισσότερα θα βρείτε στο άρθρο Το Noima στην Κύπρο.
Πηγές
- Ο περί Αποδείξεως Νόμος (Κεφ. 9), άρθρο 2, ενοποιημένο κείμενο στο CyLaw
- Ν. 54(Ι)/1994, Επίσημη Εφημερίδα, αρ. 2894, 15 Ιουλίου 1994, άρθρο 2: η φράση του 1994
- Ν. 32(Ι)/2004, Επίσημη Εφημερίδα, αρ. 3818, 12 Μαρτίου 2004, άρθρο 2
- Ν. 53(Ι)/2018, Επίσημη Εφημερίδα, αρ. 4656, 13 Ιουνίου 2018, άρθρο 2
- Ο περί Ατόμων με Αναπηρίες Νόμος του 2000, 127(Ι)/2000, άρθρο 8(1), ενοποιημένο κείμενο στο CyLaw
- Ο περί της Αναγνώρισης της Κυπριακής Νοηματικής Γλώσσας Νόμος του 2006, 66(Ι)/2006, άρθρο 2, ενοποιημένο κείμενο στο CyLaw
- Ν. 96(Ι)/2026, Επίσημη Εφημερίδα, αρ. 5087, 21 Απριλίου 2026, άρθρα 2 και 4 και Παράρτημα 1, Πίνακας 6
- Παγκύπρια Οργάνωση Κωφών (ΠΑ.Ο.Κ.), αρχική σελίδα
- Παγκύπρια Οργάνωση Κωφών (ΠΑ.Ο.Κ.), «Η Γλώσσα μας»
- Παγκύπρια Οργάνωση Κωφών (ΠΑ.Ο.Κ.), Καταστατικό, άρθρα 5 και 8, αρχείο PDF στον ιστότοπό της
- Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών (WFD), συχνές ερωτήσεις, στα αγγλικά
- Παγκόσμια Ομοσπονδία Κωφών (WFD), σελίδα για την κώφωση, στα αγγλικά
- WFD και WASLI, κοινή δήλωση, 14 Μαρτίου 2018, με ενημέρωση 14 Απριλίου 2018, στα αγγλικά
- ΟΗΕ, Σύμβαση για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες, άρθρο 2, στα αγγλικά
- ΟΗΕ, Συλλογή Συνθηκών, υπογραφές και κυρώσεις της Σύμβασης, στα αγγλικά
- Διάλογος, «Η νοηματική βρίσκει κλειστές πόρτες», 26 Οκτωβρίου 2026
- Ευρωπαϊκή Ένωση Κωφών (EUD), σελίδα για την Κύπρο, στα αγγλικά
- Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥ.Σ.Ο.Α.), κατάλογος μελών
- Διακήρυξη των Βρυξελλών σχετικά με τις Νοηματικές Γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 19 Νοεμβρίου 2010, ελληνικό κείμενο στον ιστότοπο της Ομοσπονδίας Κωφών Ελλάδος
- Βικιπαίδεια, «Κοινότητα Κωφών»
- Wikipedia, Absolute threshold of hearing, στα αγγλικά
- RNID, How to communicate with someone who is deaf or has hearing loss, 2 Ιουνίου 2026, στα αγγλικά
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «κωφάλαλος»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «άλαλος»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «πάσχω»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «μειονεξία»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «μειονέκτημα»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «νόημα»
- Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Πύλη για την ελληνική γλώσσα, λήμμα «νοητικός»
Υπεύθυνος έκδοσης: ilios Galil